Tiểu thuyết và Lịch sử

Hồi nhỏ, ở Sài gòn, nhờ người bạn của bà chị họ để lại cho quyển đầu bộ Tam quốc Diễn nghĩa, bản dịch của Mộng Bình Sơn, mà tui lạc vô mê lộ Tam quốc. Tui đọc ngấu nghiến, đọc đi đọc lại đến khi thuộc lòng đầu mục mỗi hồi. Cho đến hiện tại, chỉ cái tên “Lưu Huyền Đức” hay “Quan Vân Trường” vẫn có thể làm tui hồi tưởng lại cảm giác mông lung về thế giới huyền ảo của các anh hùng tui còn khi đó. Có điều, quyển này kết thúc đột ngột cuối hồi thứ 22; từ đó trở đi, Tam quốc trở thành nổi ám ảnh kinh niên; thèm khát không được đáp ứng, tui lùng đọc đủ thứ chuyện Tàu, đa số là sách nhàu nát hụt trang sót lại của Tín Đức Thư xã. Mỗi ngày dạo xe dọc chợ sách cũ trên đường Trần Quang Diệu (Trần Huy Liệu, đoạn từ Công Lý, hay Nam kỳ khởi nghĩa, đến Nguyễn Minh Chiếu suốt thời gian dài là chợ sách cũ lộ thiên — mấy ông trung niên trải tấm bạt bán đủ loại sách) cúng hết tiền ăn sáng dành dụm nhiều ngày mua tại từng phần Tam quốc thiếu đầu hụt đuôi, hên thì mua được một vài cuốn còn nguyên bìa do Tử Vi Lang dịch. Ở Sài gòn hồi đó còn nhiều xe mì gắn kính khắc hình truyện Tàu, mỗi thần thấy tui không bỏ xót, có nhiều xe coi đi coi lại nhiều lần. Sau này NXB Văn học được phép phát hành Tam quốc Diễn nghĩa, Tây Du ký, và Thủy hử, Đông Châu, tui nhờ đó cũng bớt thèm khát truyện Tàu — nhưng vẫn còn ham, mua đủ Hán Sở tranh hùng, Phong Thần Diễn nghĩa, v.v…, chỉ có Nhạc Phi, Thất Hiệp ngũ nghĩa, Vạn Huê lầu, Tiết Nhân Quý, Chung Vô Diệm, v.v…, là tui không mua, vì đọc rồi hoặc không hợp ý.

Ở Sài gòn có mấy địa điểm bán sách cũ chính thức (có tiệm hẳn hòi, sách còn nguyên vẹn bìa ruột, trong tình trạng tử tế), nhưng giá trên trời, tui làm gì có tiền mua, mấy lần đạp xe tới địa điểm gần đường Lê Lợi đứng ngó, thèm nhỏ dải, kẹt quá mới líu ríu xin mấy anh chị bán hàng cho “em coi một chút.” Nhưng bộ Tam quốc đó (bản Phan Kế Bính, Khai trí xuất bản) được bao bọc kỹ càng, để trên giá cao, sau lần đầu tui thấy phiền quá, mượn đỡ cuốn Trung Quốc sử cương của Phan Khoan coi cho đỡ ghiền, phần về Tam quốc chỉ được 2-3 trang, chẳng chi tiết gì nhiều, thất vọng hết sức — đó là cảm giác lần đầu tui tiếp xúc lịch sử thời Tam quốc.

Mua được Sử ký Tư mã Thiên do NXB Văn học phát hành, tui khoái lắm, đọc liền, thấy nhiều tên thì quen mắt, nhưng nội dung lạc lõng, chẳng hiểu nhiều mà cũng chẳng nắm được nhiều. Nhiều tình tiết tương tự Hán Sở hay Đông Châu, nhưng cả chi tiết lẫn tổng quát thì nó sao sao, khác hẳn với thế giới truyện Tàu quen thuộc. Như Lưu Bang không rõ là anh hùng hay gian hùng, Hạng Vũ cũng không rõ là anh hùng hay võ phu, Tần Thủy Hoàng chẳng rõ ràng là bạo chúa, Hàn Tín cũng chẳng rõ ràng là thiên tài cầm quân, .v.v… bao nhiêu motif quen thuộc không áp dụng được. Sau này tui dịch Tư trị Thông giám, có vài người bạn đọc rồi nói “Chẳng hiểu gì hết”, tui liên tưởng lại cảm giác lần đầu đọc Sử ký này (hay vì tui dịch dở quá ai đọc cũng không hiểu cũng có thể).

Tui nghiệm ra rằng: đọc sử thực ra không dễ, càng khó hơn khi người đọc đã nuôi sẳn khái niệm về nhân vật và xã hội về thời kỳ mình đang đọc. Quan Vũ của La Quán Trung là một nhân vật sống động, La Tiên sinh đã mô tả đầy đủ hình ảnh, dung nhan, hành vi, thái độ, tính cách của một vị anh hùng với những giá trị Nho giáo. Quan Vũ của Trần Thừa Tộ là một nhân vật chỉ trơ xương, không da thịt, không quần áo, Trần Đại phu nói chung chỉ liệt kê vài chi tiết và thành tích, chừa một khoảng trống lớn lao mà muốn đắp vào cần nhiều hiểu biết về thời kỳ, phong tục, giá trị, chiều hướng lịch sử đương thời cũng như tâm lý con người và nhiều thứ khác. Lột trần, lóc thịt Quan Vũ của La Tiên sinh để xây dựng lại một Quan Vũ xác thực hơn là điều không dễ và cần nhiều thời gian — cũng như cách nhìn mới về lịch sử, cách đánh giá lại lịch sử cần thời gian để thấm nhiễm.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s